Trabzon · Of · Aşağı Kışlacık Köyü
El Sanatları & Gelenekler
Horon, kemençe, dokuma, sepet örme ve köy yaşamının kadim gelenekleri
🏃 Karadeniz'in Ruhu
Horon — Köyümüzün Dans Geleneği
Düz Horon
Temel horon adımları; kemençe eşliğinde oynanır
Sıksara
Hızlı tempolu erkek horonu; sözlüğümüzde de geçer
Kız Horonu
Kadınlara özgü; daha zarif ve yavaş adımlarla oynanır
Aşağı Alma
Horonun en zevkli bölümü; ritmin doruk noktası
Horon, köyümüzde ve Of yöresinde düğünlerin, şenliklerin ve özel günlerin vazgeçilmez unsurudur. Sözlüğümüzde de "horon: Karadeniz halk dansı (Y — Yunanca kökenli)" olarak geçen bu dans, toplulukları bir araya getiren, birlik ve beraberliği simgeleyen köklü bir kültürel mirastır. Kemençe ve davul-zurna eşliğinde oynanan horon, Of'ta sıksara (hızlı horon) ve düz horon olarak iki temel biçimde icra edilir. Yöre müziğinin başlıca enstrümanı kemençedir; zurna ve davul da bu geleneğe eşlik eder.
"Horon, bölge insanının birlik, beraberlik ve hayat sevincini simgeler." — Karadeniz Kültür Envanteri
"Horon, bölge insanının birlik, beraberlik ve hayat sevincini simgeler." — Karadeniz Kültür Envanteri
🎼 Müzik Enstrümanları
Of ve Trabzon yöresinin halk müziği, kemençe merkezli zengin bir ezgi geleneğine sahiptir. Yöre müziğinin başlıca enstrümanı kemençedir. Sözlüğümüzde de "kemençe: üç telli yaylı çalgı (F — Farsça kökenli)" şeklinde geçmektedir.
🎻
Kemençe
Üç telli, yaylı çalgı. Karadeniz müziğinin simgesi. Tüm horon ve türkülerin baş aktörüdür. Farsça kökenlidir.
🥁
Davul-Zurna
Düğün ve şenliklerde kemençeye eşlik eder. Zurnanın zil zurna denilen cura çeşidi Of ve çevresinde tercih edilir.
🎵
Türküler
Askere gitme, gurbet, yayla göçü, sevda konularında zengin bir türkü repertuarı. Kız horonu, düğün, kına ve ağıt türküleri.
Yörenin müzik repertuarı; horon oyunu ezgileri, kız horonları, düğün ve kına havaları, taşlamalar, yol havaları, atma ve kesme maniler, köçek ve oturak havaları gibi geniş bir çeşitlilik içermektedir. Hüseyin Dilaver, Hüseyin Köse, Hasan Tunç, Bahattin Çamur yörede yetişmiş usta kemençecilerdir.
✍️ Geleneksel El Sanatları
Trabzon Valiliği'nin kayıtlarına göre köy ve yöremizde sürdürülen veya sürdürülmüş başlıca el sanatları şunlardır:
🧺Fındık Çubuğuyla Sepet Örme
Trabzon'un her ilçesinde yaygın olan bu sanat, köyümüzde de sürdürülmüştür. Fındık çubukları ekim ayında kesilir, suda bekletilerek yumuşatılır ve çeşitli sepetler örülür. Sözlüğümüzde kalafika, daktura, kufika gibi pek çok sepet adı geçer.
Ekmek selesi
Arka sepeti
Çay sepeti
Fındık sepeti
Üç dipli sepet
🧵Bez Dokuma (Kendir & Peştemal)
Kendir (sözlüğümüzde de geçen "kolidi") bitkisinin liflerinden elde edilen ipliklerle yapılan geleneksel dokuma, Doğu Karadeniz'in her köyünde yapılırdı. Feretiko adıyla bilinen bu bez, zamanla pamuğa yerini bırakmıştır. Peştemal ve keşan dokumaları günümüzde de sürmektedir.
Kendir bezi (feretiko)
Peştemal
Keşan (baş örtüsü)
Kuşak
🧶Çorap ve Yün Örücülüğü
Yün ve pamuk ipliğinden örülen, diz kapağına kadar uzun alaca çoraplar köy kadınlarının en bilinen el işidir. Erik yaprağı, burma, saç örgüsü, yıldız, çiçek ve muska gibi özgün motiflerle işlenirdi. Sözlüğümüzde "cağ: çorap örmek için kullanılan şişler (E)" de geçer.
Alaca çorap
Fildegoz motifi
Muska deseni
🪨Taş İşçiliği
Sözlüğümüzde de geçen "pileki"; eski evlerde ateşin ısısıyla ekmek pişirmeye yarayan yuvarlak taş tekne. Büyük değirmen taşları ve "şrombil" (el değirmeni; mısır çorbalığı çekilen taş) yapımı sürdürülmüştür. Köyümüzdeki yaklaşık 150 yıllık un değirmeni bu geleneğin tanığıdır.
Pileki taşı
Değirmen taşı
Şrombil (el değirmeni)
🪵Ahşap İşçiliği
Köy ve yayla mimarisinde kestane ağacı en önemli yapı malzemesidir; 100-150 yıl dayanır. Ev ve mutfak eşyaları ahşaptan üretilmiştir: iskemle, tekne, "külek" (yağ kabı), yayık, kaşık, kepçe, su kapları. Şimşir kaşık yapımı Of yöresine özgüdür; şimşir ağacı Of'ta yetişir.
Şimşir kaşık (Of'a özgü)
Yayık
Külek
🥿Deri İşçiliği & Çarık Yapımı
Sözlüğümüzde "çarık: inek derisi kurutularak yapılan çeşit ayakkabı" şeklinde geçen bu giysi, köy ekonomisinin temel ürünlerindendi. Sözlüğümüzde ayrıca çapula, kapara, sabuk gibi farklı ayakkabı türleri de kayıtlıdır. Trabzon Valiliği bu sanatı resmî el sanatları listesine almıştır.
Çarık
Çapula
Sabuk (çizme benzeri)
📿 Geleneksel Giyim-Kuşam
Cumhuriyet'in ilk yıllarına kadar köy ve yaylalarda sürdürülen geleneksel giyim-kuşam, zamanla hazır giyime yerini bırakmıştır. Günümüzde yalnızca halk oyunları gösterilerinde veya nadiren köy düğünlerinde görülebilmektedir.
👤 Erkek Kıyafeti
- Zıpka — Sözlüğümüzde de geçen; bacakları dar, ağı geniş geleneksel pantolon
- Gugula — Kara şayaktan kukuleta biçimi başlık
- Yelek — Alpaka kumaştan; göğüste bayrak arması
- Çarık — İnek derisinden yapılma ayakkabı
- Kuşak — Bele dolanan kalın yün dokuma bağ
👥 Kadın Kıyafeti
- Keşan/Çeşan — Baş ve omuzları örten el dokuması örtü
- Peştemal — Bele bağlanan boyuna çizgili önlük
- Fistan — Keten veya pamuklu entari
- Alaca çorap — Motifli, uzun yün çorap
- Libade — Sözlüğümüzde geçen; üst giysi, hırka
💍 Düğün Gelenekleri
Of ve çevre köylerdeki düğünler, iki aileyi birleştiren bir tören olmanın ötesinde kültürel bir paylaşım etkinliğidir. Köyümüzde düğünler horonlu kemençeli olarak kutlanır; törenin her aşamasında derin gelenekler yaşatılır.
Kız İsteme & Söz Kesme
Kız istenmeye gidilmeden önce karşı tarafa haber verilir. Ziyaret günü kız tarafı cevap vermek istemez; erkek tarafı ısrarcı olur. Sözün alınmasıyla havaya kurşun sıkılır ve düğün duyurusu yapılır.
Kına Gecesi
Düğünden bir gece önce kız evinde yapılan kına gecesine özgü hava ve türküler icra edilir. Kemençe ve davul-zurna eşliğinde kız horonu oynanır. Gelinin elleri ve ayakları kınayla boyanır.
Güvey Traşı (İstoliz)
Sözlüğümüzde "istoliz: güvey traşı (Y)" olarak geçen bu gelenek; düğünden önce damadın traş edilmesi törenidir. Kemençe eşliğinde söylenen özel türküler ve şakalar eşliğinde gerçekleşir.
Düğün Töreni & Horon
Düğünlerde davul-kemençe eşliğinde horon oynanır. Omuz omuza halka kuran katılımcılar ritme uyarak "aşağı alma" hareketleriyle coşar. Horon, düğünün birleştirici ve simgesel unsuru olarak köy halkını bir araya getirir.
Baromana (Doğum Yemeği)
Sözlüğümüzde "baromana: doğum yapmış kadına götürülen yemekler; dadı (Y)" olarak geçer. Köyde bir çocuk doğduğunda komşu ve akrabalar yemek ve hediyelerle loğusa kadını ziyarete gider; bu gelenek toplumsal dayanışmanın bir ifadesidir.
🤝 İmece Kültürü (Meci)
Sözlüğümüzde "meci: imece" olarak geçen bu dayanışma geleneği, köy ekonomisinin ve toplumsal bağların temel taşıdır. Çay hasadı, fındık toplama, tarla ekimi gibi iş yoğunluğunda komşu ve akrabalar karşılıksız olarak yardımlaşır. Kendir işleme döneminde kadınlar "parakamisi" adı verilen imece toplulukları kurarak birlikte çalışırdı. Bu gelenek, köyümüzde bugün de kısmen yaşatılmaktadır.