Trabzon · Doğu Karadeniz · Tarihsel Arka Plan

Of Tarihi

MÖ 3000'den günümüze köklü bir ilçenin destansı geçmişi

🌊 Of — Doğanın Şiiri

Eşsiz güzelliklerin süslediği kıyılarıyla, zümrüt yamaçlarıyla, deniziyle ve yaylasıyla bir başkadır Of toprakları. Yeşilin, mavinin her tonunu, güneşin her rengini yaşar insan buralarda. Temiz havasını soluklar, tatlı suyunu içersiniz. Gökyüzünden bereket damlar. Deniz pırıl pırıl, topraklar yemyeşildir. Her mevsim bir başka güzel olur buraları. Kar yağınca sanki dünyaya yeniden gelmişsiniz gibi hissedersiniz...

— Yöreyi tanımlayan geleneksel anlatı (sanlier-zando.com)

📚 "Of" Adının Kökeni — Üç Görüş

Of ilçesinin isminin nereden geldiğine dair tarih boyunca çeşitli görüşler ileri sürülmüştür:

Yunanca "Ofis" — Yılan

En yaygın görüş budur. Bölgenin parçalı arazi yapısı nedeniyle yollarının yılan kıvrımı gibi şekil almasından dolayı bu ismin verildiği söylenmektedir.

Türkçe "Op" — Silah

Güney Sibirya Türklerinde silah anlamına gelen "Op" kelimesinin, silah yapımında usta olan bölge boylarından dolayı halk dilinde "Of" şeklini aldığı öne sürülmektedir.

Kuman Kökenli "Ofşin/Afşin"

Kuman kökenli "Ofşin" ya da "Afşin" — anlamı: hiddetli bir tavırla vatanını korumak — kelimesinin zamanla halk dilinde "Of" şeklini aldığı rivayet edilmektedir.

🕐 Of'un Tarihi — Başlangıçtan Günümüze

MÖ 3000

Hitit Dönemine Uzanan Köklü Geçmiş

Trabzon ve çevresinin tarihi MÖ 3000'li yıllara kadar gitmektedir. Bölgede ilk siyasi birliği Hititler kurdu. Özellikle demircilikte usta olan çeşitli kavimler bölgenin dağlık kesimlerine yayıldı. Batılı tarihçilerin büyük çoğunluğunun aksine, Yunanlı kolonistlerden önce bölgede Orta Asya kökenli Turani kavimlerin varlığını tarihî veriler ortaya koymaktadır.

MÖ 800–300

Kimmerler ve İskitler

Karadeniz'in kuzeyinde etkinlik sahasını genişleten Kimmerler ve ardından onları bölgeden söküp atan İskitler (Sakalar), Kafkasya üzerinden Anadolu ve Mezopotamya'ya yönelik askerî harekâtlar sonucunda Doğu Karadeniz Bölgesi'nin dağlık ve denize bakan kesimlerine yerleşti. Bu topluluklar, ilerleyen dönemlerde büyük güçlere karşı coğrafi özelliklerden de yararlanarak direnebildi.

MS 10–13. Yüzyıl

Kuman-Kıpçak ve Peçenek Türkleri

Kafkasya üzerinden gelen Kuman-Kıpçak ve Peçenek Türkleri bölgeye kitleler hâlinde gelip yerleşti. Trabzon Rum Devleti'nin resmî kilise kayıtlarındaki Türkçe şahıs isimleri, bölgede yer alan Türkçe yer adları ve yörede konuşulan Türkçe ağızlar bu yerleşimi belgelemektedir.

1461

Osmanlı Fethiyle Yeni Dönem

Fatih Sultan Mehmet'in Trabzon'u fethiyle birlikte Of, Osmanlı İmparatorluğu'nun sekiz sancağından (liva) birinin merkezi oldu. Bölgeye Erzurum, Bayburt ve Çoruh nehri havzasından gelen Oğuz boylarından çeşitli Türk aileler yerleşti ve bölgedeki Bizans izleri zamanla silindi.

1916–1918

Rus İşgali ve Of Direnişi

I. Dünya Savaşı'nda Rus kuvvetlerine karşı verilen Of Direnişi, Türk askerî tarihinin en görkemli sayfalarından birini oluşturur. 11.000 Türk kuvveti, 37.000 kişilik Rus ordusunu haftalarca durdurdu. Ruslar, Hopa'dan Harşit Çayı'na kadar en büyük kaybı Of'ta verdi. Bölge, 28 Şubat 1918'de Bolşevik Devrimi'nin ardından Rusların çekilmesiyle kurtuldu.

1923 Sonrası

Cumhuriyet Dönemi

Cumhuriyet idaresinde Of eski sınırlarını koruyarak Trabzon Vilayeti bünyesinde kaldı. 1927'de bucak statüsüne getirilen Çaykara, 1948'de müstakil ilçe oldu. 1990'da Hayrat da ayrı ilçe hâline getirildi. Bu düzenlemelerle Of giderek küçüldü; günümüzde yaklaşık 55 köy ve yerleşim birimiyle Trabzon'un önemli ilçelerinden biri olmayı sürdürmektedir.

⭐ Of ve Ofluluk — Tarihsel Önemi

Anadolu savunmasında düşmana atılan ilk kurşun, 1916'da Of Muharebelerinde Ruslara karşı Oflular tarafından atıldı; millî mücadele Of'tan başladı.
Kurtuluş Savaşı'nın yapılması gerektiği fetvası, Oflu din adamı Kamil Bey tarafından verildi.
Doğu Karadeniz Cephesi'ndeki 5.000 askerin 3.000'den fazlası Oflu'ydu; Ruslara 14.000 kayıp verdirildi.
Of, Türk tarihinde yüzyıllar boyunca dinamo görevi gördü ve görmeye devam etmektedir.
Osmanlı Devleti, yeryüzündeki en büyük din adamlarından bir bölümünü Of ve köylerine yerleştirdi.
Of ve Oflular, 4.000 yıllık Anadolu Türklüğünün en dinamik unsurlarından birini oluşturdu.
Esareti ve haksızlığı kabul etmeyen bir şehir ve nesil olarak Of, tarihte her dönem özgürlüğü için direnmiştir.

📖 Mehmet Akif Ersoy — Oflular Hakkında

"Oflu'nun ilmi de olsaydı o imana göre,
Şimdi baştanbaşa tevhid ile dolmuştu bütün küre..."

— Mehmet Akif Ersoy

🏳 Cumhuriyet Dönemi'nde Of

Cumhuriyet idaresinde Of, Trabzon Vilayeti sınırlarına dahil edildi. 1927'de bucak statüsüne getirilen Çaykara, 1 Ocak 1948'de müstakil kaza/ilçe statüsü kazanarak ayrıldı. O dönemde bugünkü Dernekpazarı ilçesi de Çaykara sınırlarına dahil edilmişti. 1990 yılında çıkarılan bir kanunla Hayrat Bucağı da Trabzon'un yeni ilçesi olarak Of'tan ayrıldı; yaklaşık 40 köy bu ilçeye bağlandı. Of ilçe merkezini Trabzon, Rize ve Bayburt'a bağlayan yollar inşa edildi, eğitim kurumları kuruldu. Günümüzde Of'a bağlı yerleşim birimi sayısı 55 civarında olup yörenin çehresi her geçen gün değişmektedir.

🏔 Of'ta Turizm ve Ziyaret Yerleri

Of ilçesi ve çevresi, doğal güzellikleri ve tarihî eserleriyle her yıl binlerce ziyaretçi çekmektedir. İlçemize yakın başlıca turistik yerler:

🌊

Uzungöl

Of'a ~45 km

Gür ormanlarla çevrili masmavi göl. Oflularin en çok gittiği turizm beldesi.

⛰

Sultan Murat Şehitliği

Of'a ~55 km

1916 Rus Harbi'nde şehit olan bir yüzbaşı ve 69 askerimizin yattığı şehitlik. 23 Haziran–21 Ağustos ziyarete açık.

🏘

Of Kalesi

Of merkezi yakınında

Cenevizliler tarafından yapıldığı bilinen tarihi kale.

🌅

Ayder Yaylaları

Of'a ~110 km

Kaplıcaları ve doğal güzellikleriyle ünlü yayla beldesi.

🏞

Tarihi Köprüler

Çeşitli noktalarda

Kiremitli (Hapsiyaş) Köprü, Baltacı Deresi Liçöz Köprü kalıntısı, Çoruk Kalesi ve Sugeldi Taş Köprü.

🏭

Çay Bahçeleri

İlçe genelinde

Haziran-Eylül arası çay hasadı mevsiminde yörenin tüm yamaçları el emeğiyle donatılır.

✈ Bir Gezginin Sözleri — Paul Brand

"Tüm dünyayı dolaştım, bir çok güzellikler gördüm. Ancak Türklerin ülkesinde Hopa'dan başlayıp Samsun'a kadar devam eden o doğa harikası güzelliği hiçbir güzelliğe değişmem. Bu güzelliği hiçbir yerde bulamazsınız; denizle karanın, mavi ile yeşilin birleştiği o güzel cennet köşesini seyretmeye doyamazsınız."

— Paul Brand (yabancı seyyah)

🗺 Of İlçesi Köyleri — 2000 Nüfus Verileri

Aşağıdaki tablo, 2000 yılı nüfus sayımına göre Of ilçesine bağlı köylerin nüfus ve ilçeye uzaklık bilgilerini içermektedir:

Köy Adı	2000 Nüfusu	İlçeye (km)	İle (km)
AŞAĞI KIŞLACIK (HASTİKOZ)	234	6	58
AYVALIK	80	6	58
BALLIKÖY	0	33	85
BAŞKÖY	70	28	80
BAYIRKÖY	354	6	58
CEVİZLİK	207	6	58
ÇAMLIKKÖY	250	17	69
ÇATALTEPE	34	28	80
ÇİÇEKLİ	47	28	80
ÇİFTEKÖPRÜ	89	27	79
DEMİRKAPI	391	5	57
DEREKÖY	196	7	59
DİKTAŞ	107	28	80
ESKİCE	43	30	82
GÖLYAYLA	72	24	76
GÜRDERE	437	3	55
IHLAMUR	98	7	59
ILICAKÖY	436	6	58
KAMA	81	27	70
MEŞEKÖY	173	28	80
ORTAKÖY	18	27	79
RÜZGARLI	161	5	57
SİVRİKAYA	142	20	72
ŞİMŞİRLİ	325	8	60
TOZKÖY	186	27	79
TULUMPINAR	82	13	65
YAĞCILAR	374	13	65
YERELMA	286	15	67
YETİMHOCA	9	26	78

🔗 Kaynak: sanlier-zando.com — Of ilçesi köy nüfus tablosu (2000 sayım verileri)

🔗 Kaynaklar: sanlier-zando.com · hastikoz61.blogspot.com · Wikipedia — Trabzon Harekâtı · mepanews.com — Trabzon'da Rus İşgali ve Direniş · Trabzon Tarım ve Orman İl Müdürlüğü — Tarihsel Geçmiş · Prof. Dr. Yaşar Nuhoğlu · Mehmet Bilgin, Rus İşgalinde Trabzon Direnişi, Serander Yayınları, 2014